Magnez, jako pierwiastek i jako tlenek magnezu jest jednym z najważniejszych w skorupie ziemskiej. Jest bardzo istotnym składnikiem organizmów żywych- człowiek o wadze 70 kg ma go około 24g. Bierze udział w około 600-set procesach w organizmie – od udziału w przepisywaniu kodu Z DNA na RNA w produkcji białek po regulację metabolizmu i gaszenie stanów zapalnych w komórkach. Jest najważniejszym źródłem energii dla mitochondriów, produkuje więc energię dla całego organizmu.

Gdzie jest najwięcej magnezu w ciele?

Najwięcej zawierają go tkanki o wysokim metabolizmie jak mózg, mięśnie, serce i wątroba. Jego ilość w osoczu  to zaledwie 1% i ulega niewielkim wahaniom. W związku z tym oznaczanie jego poziomu we krwi ma słabą wartość diagnostyczną. Kiedy  znajduje się na dolnej granicy normy, wiemy z całą pewnością, że jest go za mało, ponieważ badanie to nic nie mówi o zawartości magnezu w tkankach, a niemal cała pula znajduje się wewnątrz komórki.

Jakie są funkcje magnezu na poziomie komórkowym?

Do najważniejszych z nich należy aktywacja ponad 300 enzymów, w tym wielu związanych z produkcją energii w komórce. Wpływa również na stan błon komórkowych, ich stabilność i integralność. Niedobór magnezu na poziomie komórkowym prowadzi do zaburzenia pracy mitochondriów, czyli mini elektrowni komórkowych oraz na zwolnienie produkcji ATP- wysokoenergetycznego związku koniecznego do przemian biochemicznych organizmu. Bardzo ważną rolę odgrywa również w reakcjach tworzenia białek i stabilizacji kwasów nukleinowych DNA i RNA. Ważna jest również jego funkcja, którą pełni w procesach ich naprawy.

 Jakie działanie ma magnez na różne układy ciała?

Przede wszystkim działa uspokajająco na układ nerwowy, także na jego część autonomiczną i z tego jest najbardziej znany. Zmniejsza znacząco siłę skurczu serca zapobiegając jego niedokrwieniu i niedotlenieniu, chroni naczynia krwionośne. Oprócz tego, redukuje skłonność do powstawania zakrzepów. Od jego poziomu zależy także rozwój i mineralizacja kości, odgrywa więc znaczącą rolę w profilaktyce i leczeniu osteoporozy.

W przewodzie pokarmowym uczestniczy w powstawaniu enzymów i soków trawiennych, pobudza ponadto czynności wątroby. Ułatwia transport substancji odżywczych przez śródbłonek jelit do krwi. Magnez ma również wpływ na fizjologię nerek ( zachowanie fosforu i potasu), działanie układu oddechowego, reguluje fizjologię siatkówki oka, uczestniczy w czynnościach słuchu i węchu, a także  stymuluje układ odpornościowy.

Układ rozrodczy i hormonalny

Magnez odgrywa również znaczącą rolę w układzie rozrodczym. Uczestniczy w przekazywaniu danych genetycznych, a także wpływa na ruchliwość i żywotność plemników. Ponadto korzystnie oddziałuje na rozwój płodu. Wchodzi w liczne reakcje z hormonami, a najważniejsze z nich to adrenalina ( nadnercza), kalcytonina ( tarczyca), parathormon ( przytarczyce) oraz insulina ( trzustka).

Konsekwencją niedoboru magnezu jest więc zwiększenie wydzielanie adrenaliny, insuliny i parathormonu. Zmniejsza natomiast produkcję kalcytoniny. Jako antagonista wapnia magnez wpływa na mechanizm skurczu komórek mięśniowych, co pozwala kontrolować działania wszystkich narządów. Ponadto reguluje procesy wzrostu, regeneracji i reprodukcji komórek. Wobec tak szerokiego spektrum działania, łatwo sobie wyobrazić, że niedobór prowadzi do powstania licznych zaburzeń.

Jakie są przyczyny niedoboru magnezu ?

W krajach wysoko rozwiniętych dieta zawiera coraz mniej tego pierwiastka, co w konsekwencji prowadzi do tzw. pierwotnych niedoborów. Zmniejszonej podaży towarzyszy jednocześnie  zwiększone zapotrzebowanie. Istotną przyczyną jest życie w przewlekłym stresie, który wywołuje zwiększone zużycie magnezu. O jego wpływie na ciało możesz poczytać tutaj: Jak działa ciało w stresie

Dodatkowo niezdrowe nawyki są przyczyną jego utraty. Wypłukujemy magnez nadużywając leków przeczyszczających, jedząc zbyt dużo błonnika, który go wiąże, stosując pigułki antykoncepcyjne, a także niektóre antybiotyki . Oprócz tego, nadużywanie alkoholu, kawy czy herbaty także obniża poziom tego pierwiastka w organizmie.

Objawy kliniczne niedoboru magnezu

Niedobory tego pierwiastka odbijają się na funkcjonowaniu dosłownie całego organizmu. Poniżej przegląd najważniejszych symptomów braku magnezu w różnych układach ciała.

Najlepiej poznane i kojarzone są następujące objawy: 

• nadpobudliwość nerwowa ( lękowa, depresyjna, histeryczna, hipochondryczna)
• zaburzenia czucia gardłowe: „gula”, zwężenie, suchość
• krtaniowe: męczliwość głosu
• duszność, ucisk w klatce piersiowej, trudności oddechowe
• dreszcze, bóle i zawroty głowy, omdlenia
• zaburzenia snu, drgawki
• objawy obwodowe: skurcze, parestezje, mrowienia, kłucia i drżenia mięśniowe.

Istnieje wiele nietypowych symptomów niedoboru magnezu,  które nie są powszechnie znane, ale warto się jednak z nimi zapoznać.

Niedobór magnezu a alergie

Pierwotny niedobór magnezu może również przejawiać się jako alergia typu I. Połowa pacjentów cierpiących na alergię reaginową ( wywołującą astmę, nieżyt nosa, zapalenie spojówek, pokrzywki, migreny) wykazuje pierwotny niedobór magnezu. Bardzo ważne jest, że postacie alergiczne nie wykazują jednocześnie typowych symptomów nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej, co bardzo utrudnia diagnostykę.

 Niedobór magnezu a dolegliwości w aparacie ruchu

Zaburzenie równowagi wapniowo-magnezowej powoduje ucieczkę wapnia z kości i odkładanie się jego nadmiarów w tkankach miękkich. Powstają zwapnienia, zesztywnienia powięziowe i usztywnienie mięśni. Jest to powodem niszczenia  elastyczności ciała, a także zaburzenia jego biomechaniki. Skutkuje to  pojawianiem się zespołów przeciążeniowych.

Ponadto kości ulegają rozmiękaniu prowadząc do rozwoju osteoporozy. Gromadzenie się wapnia w komórkach mięśniowych zaburza ich proces sprawnego kurczenia się i rozkurczania. Wywołuje to nadmierną męczliwość mięśni.

Dysfunkcje czynnościowe

Także zaburzenia czynności niektórych narządów wiążą się  ze zbyt niskim poziomem tego jonu.   Przejawiają się one w następujących zaburzeniach:

• pracy serca: niedomykalności lub wypadaniu zastawki dwudzielnej, uczuciu kołatania serca
• naczyniowych: bladość, nadmierne pocenie się, omdlenia kończyn
• pracy wątroby i pęcherzyka żółciowego: osłabienie ściany pęcherzyka i ruchów perystaltycznych przewodów żółciowych
• żołądkowo- jelitowych
• funkcjonowania płuc w postaci astmopodobnej duszności
• widzenia: zmętnienie soczewki, suchość powierzchni rogówki

Zaburzenia humoralno-hormonalne

Wynikają one z zachwiania równowagi pierwiastków z powodu niedoboru:

• wapnia – krzywice
• potasu – dodatkowe skurcze serca, częstoskurcz komorowy
• niedoboru glukozy we krwi- dolegliwości typu omdleniowego lub drgawkowego z uczuciem głodu i poceniem się.

Tego typu zaburzenia są wyjątkowo uporczywe, gdyż nie ustępują niestety po podawaniu pierwiastków zasadniczych. Odpowiedź terapeutyczna uzyskana jest dopiero po uzupełnieniu poziomu Mg++.

Problemy w układzie ginekologicznym

Niedobór magnezu jest jedną z przyczyn zaburzeń miesiączkowania i zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Oprócz tego, u kobiet ciężarnych wywołuje skurcze mięśniowe, a także bolesne skurcze macicy skutkujące poronieniem lub przedwczesnym porodem. Może być też powodem nadciśnienia ciężarnych. Udowodniono naukowo, że zwiększenie podaży magnezu w diecie powoduje zmniejszenie liczby samoistnych poronień i powoduje lepszy rozwój płodu. Ponadto pierwiastek ten działa stabilizująco na uwalnianie estrogenów. Z tego powodu łagodzi dolegliwości okresu menopauzy.

Jak uzupełniać niedobory magnezu?

Uzupełnienie niedoborów nie jest takie proste. Jeżeli jelita nie działają sprawnie, to zaburzone jest także wchłanianie składników odżywczych. Ponieważ organizm to nie worek, nie wystarczy dosypać trochę pigułek, żeby wszystko wróciło do normy.

Sprawdź jak się dobrze odżywiać Odżywianie dla zdrowia

Magnez jest szczególnie kapryśny, wymaga bowiem towarzystwa wielu innych pierwiastków, aby dostać się do komórki. Dlatego najlepiej wchłania się z produktów naturalnych, w których występuje w równowadze. Łatwo zapamiętać, że jest go najwięcej w zielonych częściach roślin i w gorzkiej czekoladzie!

na podstawie:

1. “Magnez właściwości, działanie, zastosowanie w lecznictwie” mgr farmacji Barbara Napiórkowska
2. “Zarys chemii fizjologicznej” Harold A. Harper, Victor W. Rodwell, Peter A. Mayes
3. ” Odżywianie dla zdrowia” Paul Pitchford

zdjęcie: https://bit.ly/45oGu6J